FERROL CIDADE FANTASMA

Son un ancián, teño 109 anos e estamos no ano 2106. Fai moitos anos vivín nunha cidade que está no norte de Galicia e se chamaba Ferrol. Hoxe regreso a ela e os meus ollos énchense de lágrimas e o meu pensamento van a recordos que quedaron no fondo dun pozo e que hoxe emerxen.Ferrol, cando eu era un mozo, era unha cidade viva, con fermosos edificios e bonitas rúas, nalgunhas épocas do ano enchíase de xente alegre que recorría as súas rúas.

Hoxe, día 23 de Abril do ano 2106, conseguín grazas ao progreso ter unha vellez boa, vivir un montón de anos, pero descubrir que todo aquilo que recordaba deixo de existir, cando atraveso a Ponte das Pias, encontro un barrio, Caranza, no que as torres que eu recordaba xa non están, algunhas estan en ruínas, outras xa non existen. Diríxome cara á rúa na que vivín na miña infancia e xuventude, a Avenidad de Esteiro, dende a miña habitacion veía unha rúa ancha, con arbores e con xente rindo e falando nas súas terrazas. Agora vexo desolación, non hai beirarrúas, non hai arbores e non hai xente. A miña casa xa non existe, non hai nada, só herbas, algúns animais e moito, moitísimo lixo, algunha que outra rata camiña coma se fose súa a rúa, as gaivotas comen o lixo.

Camiño polas rúas do centro, aquelas que me fan recordar épocas mellores, con deseño de edificios de douscentos anos atras, aqueles que chamaban modernistas. No percorrido que fago polas súas rúas non hai ninguén, non se ve unha soa persoa. O mar foise apropiando das zonas que no seu momento os homes roubaron á natureza. Hai barcos semiafundidos, cheos de oxido e vellos.Nunca debería ter regresado, gustaria morrerme coa idea do Ferrol que conoci, con xente, con vida....Hoxe Ferrol é unha cidade fantasma.

A LINGUA GALEGA

Hoxe quero rendir un homenaxe a familia materna da miña nai. Miña aboa naceu nunha aldea preto de Santiago, nos anos vinte. Aunque esa aldea está a uns13 Kilometros de Santiago, naquel momento era como se estivera a 1000 , xa que o mundo rural era moi atrasado, contan que ela iba a escola que lle quedaba lonxe pero que para ela era unha delicia ir, xa que tiña unha maestra que lle inculcou o amor aos libros e ao coñecemento.

    Cando tiña nove anos foi para Santiago interna a un colexio de monxas, onde estudiaban as nenas ricas. Como ela falaba galego as nenas reíanse e as monxas a castigaban, pasou catro meses sen fala, asimilando todas as palabras que iba oindo, chegando a pensar as profesoras que era media parva. Cando transcorreu o tempo suficiente e ela encontrouse confiada, nunha clase de castelán ,o seu español era perfecto asi como a gramática utilizada, dende aquela sempre utilizou o español ata que morreu. Pero di miña nai que cando estivo moi enferma volveu a utilizar o galego, asi tamén cando reñía con ela, creo que con bastante frecuencia.

    A súa nai, e dicir a miña bisaboa, era a dona de moitas fincas, pero non podía facer uso das propiedades, xa que meu bisabo estaba emigrante na Arxentina, e cando había que vender ou comprar algunha cousa importante era necesaria a sua firma. El viña cada catro o cinco anos, deixando a miña bisaboa co todo o traballo e responsabilidade. A medida que vou escribindo isto doume conta que de algunha maneira a miña familia sempre foi un " matriarcado" , as mulleres levaron sobre os seus lombos o peso da vida.Dende aqui e sendo ista a última entrada sobre a familia. Ei de decir que ademais de aprender moitas cousas que non sabía de eles. Dame un pouco de medo ser home nesta familia.

Nesta imaxe de Castelao podemos apreciar o trato que recibe o galego nese momento, debido a que era consiederado lingua de incultos e paletos.

Os nosos dereitos consegidos por eles.

Hoxe, quero compatir con vos a importancia da familia, a distinta visión que teñen os nosos pais e nos de algo tan primario como a familia.

Miña nai e a filla pequena, despois de dous irmáns, e naceu nos anos de "prosperidade" da ditadura. Os seus pais , ambos traballaban, pero sempre comenta que todos tiñan que axudar nas tarefas que seus pais lles encomendaban. O seu irmán que se leva dez anos coa miña nai estudiou Maxisterio e despois Filosofía e Letras, pero a elección de estudiar primeiro a carreira de Maxisterio non se planteu na casa, xa que parece que a miña aboa tiña un colexio en Santiago e como se lle había diagnosticado unha enfermidade, deberían seguir mantendo o colexio. Meu tio chegou a ser alguen importante no seu traballo con un montón de premios e ten un reconocido prestixio a nivel internacional.. A miña tía tamen fixo Maxisterio e despois Medicina, cando aprobou o MIR chegou a ser a primeria xefa de urxencias dun gran hospital, estou falando do comenzo dos anos 80. Miña nai fixo Dereito,e cando finalizou terceiro, fíxose cargo da dirección do Colexio, cando rematou a carreira fixo unha oposición, logrando ser a Secretario xudicial mais xoven do Estado.

 Todos eles contan que para gañar algún diñeiro extra daban clases particulares o coidaban rapaces os fines de semana, para eles é importante a palabra estudio,responsabilidade e disciplina. Estas son palabras que oio seguido na miña familia. A pregunta que eu fago é : Antes cos medios limitados que se tiñan podiase chegar a facultade, estudar, participar na vida social e política que naquel momento era efervescente e hoxe que temos medios para alcanzar todo porque non se chega a iso? Cando ese tema se fala na casa, miña nai di que a súa xeneración non soubo educar os fillos, que todo se lles deu feito e que de algunha maneira absorberon a personalidade dos fillos.

A xeneración da posguerra , con iso , refirome aos nacidos a partir do ano 50 ao 60, tiveron que facer valer os seus dereitos un a un , e despois lograr manter cada un"dos pasos" ganados. Nos crecimos con eles, son algo inherente a nosa vida, e ao mellor non damos importancia a que todos os dereitos que temos foron froito da loita dos nos pais ,avós... Para eles é importante as palabras estudo, responsabilidade , disciplina, axuda desinteresada. Estas son palabras que oio seguido na miña familia, son os valores que fundamentan a familia, eu penso que non teñen razón, creo que a familia é un accidente , onde naciches é algo que non ten que ver coa vida de cada quen, que estamos influenciados polas amistades, pola tecnoloxía e porque o noso mundo non ten nada que ver co deles. Non digo que non sexa importante a familia, pero a traves de estas entradas que estou facendo, non me vexo reflexado neles, non teño nada que ver con eles. Pero podo asegurar que non sou adoptado, xa que teño o mesmo ¨pronto¨que os Pazo, según conta miña nai.

As mentiras da ditadura

Nas escolas de emigrantes eran, en xeral, onde todos os nenos educados no sistema de Libre Ensino que por razóns económicas fundamentalmente tiñan que emigrar, o facían non obstante en condicións distintas ás dos seus pais, non só por posuír unha maior e mellor instrución, senón tamén por emigrar ao Novo Continente cunha clara percepción de grupo, un afianzado nacionalismo e unha ideoloxía de esquerda e republicana, que no seu interior fora implantada polas ensinanzas de mestres concienciados da súa identidade galega, tratando de espertar en mozos campesiños que vivían en precarias condicións e mal comunicados co exterior, o interés polo coñecemento, a cultura e a liberdade que esta permite aos que a adquiren. Pero os mestres que guiaban estes alumnos, tiñan unha traxectoria anterior á República que foi truncada pola guerra, tal é o caso de dona Emilia Álvarez, " Mama Emilia", mestra,orixinaria de Malpica (Toledo) e esposa de don Pelayo Pazo, que tiveron dez fillos, de os cales oito se dedicaron ao ensino. Dona Emilia, como mestra de instrución primaria e fervente seguidora da Escola de Libre Ensino, educou os seus fillos en este sistema de libre pensamento e formación integral. O seu fillo, Eduardo Pazo Álvarez,recoñecido mestre e matemático, foi perseguido en 1936 por sustentar "perigosas ideas"; profesor na escola de San Andrés de Somoza (A Estrada), tivo que esconderse en vista dos acontecementos que se viviron na Estrada o 18 de Xullo, dos que fai un emotivo relato Blanco Fontes, onde se fai referencia á rápida captura que levaron a cabo os falanxistas dos estradenses considerados "perigosos" .Eduardo foi escondido acertadamente pola súa familia, salvándose así do encarceramento e ata da morte, situación que viviron os seus compañeiros; saíu por Portugal rumbo a Cuba en calidade de exiliado, onde permaneceu ata 1959. A partir desta data e a instancias da súa irmá Conchita desprazouse a México onde exerceu como profesor universitario ata 1972.De a súa irmá, María Concepción Pazo Álvarez, encontrábase instalada no sur da cidade de México dende 1946, exercendo como mestra de primaria no Colexio Madrid casada con Celestino López López, republicano e masón. Casados en 1935, víronse obrigados a separarse un ano despois, para evitar as represalias do réxime franquista,xa que temían pola súa vida ademais de poñer en perigo a seguridade do resto da familia. Celestino, ao igual que o seu cuñado, foron escondidos durante máis dun ano por amigos e familiares. Ambos os dous fuxiron de diferentes formas por Portugal, Eduardo, e embarcado furtivamente na Coruña, Celestino, xa que a súa condición de escondidos os obrigou a chegar ao continente americano por vías pouco ortodoxas. Dez anos esperou Celestino López a Concepción na cidade de México, renuente esta a separarse da súa nai dona Emilia, en 1946, decidiu a acompañar o seu esposo no exilio . Esta profesora estradense tivo deixar o seu traballo como "agregada de inspección" en Santiago de Compostela para reunirse co seu esposo ,ambos os dous integráronse ao mundo "intelectual e social do exilio mexicano". Celestino López, formou parte do grupo Alianza Nacional Galega. Para sobrevivir no país de acollida, súa principal ocupación foi a de distribuidor de películas mexicanas -na época dourada do cine mexicano. Como escritor afeccionado, publicou un curioso libro de viaxes que tivo dúas edicións, as segundas das cales foi valorada e corrixida por un antropólogo mexicano; nesta obra relata as súas experiencias e observacións nunha viaxe por barco a través do Amazonas. A súa participación como masón, republicano, e os seus contactos, relacións e ideoloxía política, son débedas pendentes de investigación, polos galegos de hoxe que debemos reconstruír e unir a dispersa historia da xeración "perdida" para España pero "gañada" para México.Celestino López e a súa esposa non tiveron fillos.

A Guerra Civil e a larguisima ditadura fixeron caer sobre Galicia un enorme veo de silencio non só institucional, senón tamén no ámbito persoal, entre os afectados, que viron morrer, perseguir e encarcerar a algúns dos seus, e obrigando por temor primeiro e necesidade despois, a exiliarse fillos, pais, esposos e irmáns que nunha situación normal non tivesen elixido ese destino. Algunhas familias especialmente comprometidas tiñan os seus fillos no estranxeiro, pero non se falaba nunca das razóns que os levaran a este desterro. Non obstante gardábase silencio sobre o por que. Non se explicaba á maioría dos seus membros a verdadeira razón deste exilio. Por iso sempre se se dixo na miña familia que Mamá Emilia ademais de ser unha muller que tivo a os seus fillos derredor dela , era unha muller conservadora e moi relixiosa, so cando chegou de Mexico a sua filla Conchita , a familia da miña nai comenzou a coñecer os padecementos que habian tido polo exilio e as consecuencias funestas da guerra .

Un exemplo de altruismo

Hoxe quero falaros dun familiar moi afastado para min pero que sempre oin falar del , é o tatarobó da miña nai, pero ten unha historia moi interesante. Chamábase Serafin Pazo Cumbraos e naceu no ano 1827 segundo consta no folio 102 do libro II de nacementos da parroquia de San Paio de Figueroa, transcrita de seguido:

"En tres de mayo año de mil ochocientos veintiocho, yo, don Miguel Julián de la Iglesia, cura ecónomo de San Pedro de Toedo y San Pelayo de Figueroa, dentro de la iglesia de esta bauticé solemnemente y puse los santos óleos a un niño que nació el mismo día, hijo legítimo de Manuel do Pazo y Manuela Cumbraos, vecinos de Figueroa, Jugar de la Estrada; abuelos paternos, Antonio do Pazo y Porto y Josefa Rodríguez, vecinos de San Lorenzo de Ouzande, materno el inconito y la abuela Dominga Cumbraos, vecina de San Salvador de Escuadro. Púsele por nombre Serafín. Sus padrinos: Manuel Paseyro, soltero vecino de Figueroa, lugar de la Estrada y Bentura do Pazo, también soltera y vecina de San Lorenzo de Ouzande; advertiles lo que previene el ritualromano y para que conste lo firmo con el actual cura de las referidas parroquias, cumpliendo con lo mandado por el Excmo. SeñorArzobispo en su auto de aprobación que obra a los folios nobenta y seis y nobenta y siete de este libro.

Asinado: Manuel Álvarez Monteserín; Miguel Julián de la Iglesia."

Morreu no ano 1907, foi un médico moi prestixioso na Estrada, antes de que ese pobo fose consolidado como tal.Seu pai era alcalde da Estrada e xunto con él e outros organizan unha Xunta Revolucionia na Estrada. Foi acusado xunto aos seus compañeiros de recadar armas, cabalos e diñeiro para a devandita Xunta. Cando chega a Santiago a estudar Medicina empeza a moverse en ambentes de ideas liberais e traba amistade con un irmán de Eugenio Montero Ríos, comenzando a dominar a arte da oratoira, na que destaca toda súa vida. Traballou en diversas localidades da zona,xa que era unha zona de tránsito para peregrinos, arrieros, chegados polo antigo Tabeirós dende os moitos puntos xeográficos de Portugal, Castela e Galicia ata chegar a Santiago e cando xurdio unha amenaza de cólera nos anos 1855-1859, onde xa estaba establecido como médico de arrendados dende o ano 1854, na súa vila, entregándose co verdadeira abnegación e profesionaldidade non só na Estrada senon tamén nas localidades colindantes.

Estivo a piques de ser diputado a Cortes xunto con Castelar, era un home progresista e altruista. Adiantouse a vacuna contra a rabia, xa que tivo unha gran formación científica, pero aunque todos coñecen que curou a moitisimas persoas incluso a súa fama atravesou as fronteiras, cando finou , quemou as súas formulas, antes de que Pasteur probase o farmaco no ano 1855. Polo seu caracter altruista e a sua modestia morreu pobre. De feito pola sua dedicación concederonlle a medalla de Isabel la Católica y Carlos III.Casou con Francisca Alvarez, despois de falecer a súa muller, e recoñece ao fillo que tivera con ela , cando iste tiña dez anos Pelayo Cirilo Antonio Miguel , este casou con "Mamá Emilia " pero iso xa é outra historia.

Sairemos como Galegos!

Nas entradas anteriores a miña intención era desmontar os tópicos referentes
aos galegos. Nesta última publicación dalgunha forma pretendo
resumir o que eu penso da nosa mentalidade e da forma de ver as
cousas por iso o resumo co seguinte video que para min é
significativo do que é Galicia e nosa forma de pensar.

A DESGRACIA DA EMIGRACION

Temos fama de ser traballadores, de traballar ata deslomarnos , algúns chámanlle responsabilidade outros necesidade. Eu non sei moi ben como chamar. Sei que traballamos dentro e fora de Galicia dende sempre, cando os nosos campos estaban secos a xente iba a traballar a sega e a vendimia de Castela, cando os campos foron deixando paso as cidades, a xente comenzou a emigrar ao outro lado do Atlántico : Mexico, Arxentina e Cuba foron os destinos do pobo galego .

A nosa fama non tiña fronteiras, nos paises de América a os emigrantes españois chamanlles "gallegos", tivemos sempre os peores traballos, e non sempre ben pagados, por iso cando vexo os emigrantes que volven, e traen diñeiro , penso se lles compesou tanta amargura e tanto traballo. Algúns queren demostrar o ben que lles foi , facendo boas casas e dando a entender a os veciños a súa boa fortuna, outros non son tan afortunados. Pero todos eles non se sinten nin galegos nin da terra que os acolleu, algúns deles levan lonxe moitos anos polo que os seus descendentes xa os teñen ali, onde sexa unha vida feita, outros senten sempre morriña de aquelo que deixaron. Aqui deixaban a súas mulleres e os seus fillos, creo que nunca se valorou suficientemente á muller do emigrante, aquela que non só coidaba e educaba soa aos fillos senon que tamén procuraba que o pouco que tiñan aqui se mantivese, sen capacidade para poder negociar o manexar o patrimonio familiar.

Cando falamos dos emigrantes, paréceme que nos refimos a os comenzos do século XX. , Entre 1900 e 1981, a saída neta de galegos foi de máis de 825.000, de feito, a cidade co segundo maior número galegos no mundo é Bos Aires, Arxentina, onde a inmigración procedente de Galicia foi masiva. Durante o franquismo, houbo unha nova onda de emigración dende Galicia a outros países europeos, sobre todo a Francia, Suíza, Alemaña e o Reino Unido. Pero hoxe temos outros emigrantes. Aqueles que non encontran un traballo na súa terra e teñen que ir a buscar a vida noutros lugares. Quero mencionar a xente que finaliza os seus estudos e buscan unha nova vida fora, a os que non encontran traballo porque pechan as empresas e deciden buscar algún lugar que os acolla , e igual que se trate de xente con estudos que sin eles, todos son emigrantes , aqueles que de forma obligada deixan a súa terra para encontrar sustento noutra.

Nos ,que en todas as familias houbo algún emigrante, como podemos negar o dereito de outras persoas a que veñan a buscar traballo aqui?.

Din que en calquer lugar do mundo onde nos atopemos sempre habrá un galego, quiza iso sexa certo por elo temos a fama de ser traballadores e honrados, pero tamén o somos na nosa terra.